قَالَ امیرالمومنین (علیه السلام): مَنْ وَضَعَ نَفْسَهُ مَوَاضِعَ التُّهَمَةِ، فَلَا يَلُومَنَّ مَنْ أَسَاءَ بِهِ الظَّنَ.
آقا امیر المومنین در حدیثی که در حکمت 159 کتاب شریف نهج البلاغه آمده است، می فرماید: كسى كه خود را در مواضع تهمت قرار دهد نبايد كسى را ملامت كند كه به او سوء ظن پيدا مى كند (بلكه بايد خود را سرزنش كند كه اسباب سوء ظن را فراهم كرده است).
از مواضع تهمت بپرهيز:
مسئله سوء ظن و گمان نياز به هزينه زيادى ندارد; بسيارند كسانى كه از يك يا چند قرينه ظنى فورا گمان بد درباره اشخاص مى برند، به همين دليل كسانى كه مى خواهند هدف تيرهاى تهمت قرار نگيرند بايد خود را از امورى كه سوء ظن برانگيز است دور دارند.
قرآن مجید از جمله مسائلى که بر آن تأکید ورزیده این است که مسلمانان نسبت به یکدیگر سوء ظن نداشته باشند «(یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اجْتَنِبُوا کَثِیراً مِّنَ الظَّنِّ إِنَّ بَعْضَ الظَّنِّ إِثْمٌ); اى کسانى که ایمان آورده اید! از بسیارى از گمان ها بپرهیزید چرا که بعضى از گمان ها گناه است».(حجرات، آیه 12) نیز دستورات مؤکدى بر «حمل فعل برادر مسلمان بر صحت» داده شده ولى با این حال طبیعت توده مردم این است که از قرائن کوچکى نتیجه هاى سوئى مى گیرند، ناگاه موج بدبینى بر مى خیزد و شاید صحنه جامعه اى را فرا مى گیرد. به همین دلیل در کنار دستور به پرهیز از گمان بد امر شده است که افراد، خود را در موارد سوء ظن و تهمت قرار ندهند.
به بیان دیگر، ما نمى توانیم بگوییم چون در شریعت اسلام سوء ظن و تجسس حرام است، رفتن در مواضع تهمت مانعى ندارد و مردم باید به وظیفه خود عمل کنند و با حسن ظن به همه چیز بنگرند، زیرا تضمینى نیست که همه به این دستورات اسلامى بدون کم و کاست عمل نمایند، بنابراین سایر مردم تکلیفى دارند و ما هم وظیفه اى و اگر بخواهیم این موضوع را گسترش دهیم مى توان گفت: همان گونه که ارتکاب گناه ممنوع است، فراهم کردم زمینه هاى گناه براى دیگران نیز ممنوع است.
در روایات اسلامى نیز تأکیدهاى فراوانى در این زمینه وارد شده است: در حدیثى که ابن ابى الحدید در شرح همین کلام حکمت آمیز آورده چنین مى خوانیم که یکى از صحابه، رسول خدا(صلى الله علیه وآله) را در کنار کوچه اى از کوچه هاى مدینه مشاهده کرد که زنى با اوست. او به رسول خدا(صلى الله علیه وآله) سلام کرد و رسول خدا(صلى الله علیه وآله) پاسخش را گفت. هنگامى که آن شخص عبور کرد پیغمبر اکرم(صلى الله علیه وآله) وى را صدا زد و فرمود: «هذِهِ زَوْجَتی فُلانَةٌ; این زن را که دیدى فلانى همسرم است» آن مرد گفت: اى رسول خدا مگر ممکن است کسى درباره شما سوء ظنى ببرد؟ حضرت فرمود: «إِنَّ الشَّیْطَانَ یَجْرِی مِنِ ابْنِ آدَمَ مَجْرَى الدَّم; شیطان در وجود انسان ها همچون خونى که در رگ هاست جریان دارد (اشاره به این که بى سر و صدا در همه جاى بدن انسان نفوذ مى کند; در فکر و چشم و گوش و دست و زبان او)».( شرح نهج البلاغه ابن ابى الحدید، ج 18، ص 380)
مرحوم شیخ حر عاملى در کتاب وسائل الشیعه در جلد 8 فصل آداب العشرة باب 19 احادیث فراوانى در این زمینه آورده است; از جمله در حدیثى از امام صادق(علیه السلام) نقل مى کند که فرمود: «اتَّقُوا مَوَاضِعَ الرَّیْبِ وَلاَ یَقِفَنَّ أَحَدُکُمْ مَعَ أُمِّهِ فِی الطَّرِیقِ فَإِنَّهُ لَیْسَ کُلُّ أَحَد یَعْرِفُهَا; از جاهاى تهمت خیز پرهیز کنید حتى یکى از شما با مادرش در کنار جاده (به صورت تهمت برانگیز) نایستد، زیرا همه او را نمى شناسند (و ممکن است شما را متهم کنند)».
در حدیث دیگرى از امام صادق(علیه السلام) آمده است که رسول اکرم(صلى الله علیه وآله) فرمود: «أَوْلَى النَّاسِ بِالتُّهَمَةِ مَنْ جَالَسَ أَهْلَ التُّهَمَةِ; سزاوارترین مردم به اتهام کسى است که با افراد متهم همنشین گردد».(بحارالانوار، ج 72، ص 90، ح 3).
عظمت رسول اکرم صلیاللهعلیهوآلهوسلّم و سوگوارانه در یاد امام حسن و امام رضا علیهماالسلام
ای بندگان خدا!
شما و خود را به تقوای الهی سفارش میکنم؛ که تقوا، زینت مؤمن، مایه آرامش دل، و راه رهایی از فتنههای آخرالزمان است.
امروز، در این محفل نورانی، سخن از کسی است که خداوند او را رحمت برای جهانیان نامید؛ کسی که با آمدنش، تاریخ بشر ورق خورد، و انسان از ظلمت جهل و شرک به نور توحید و معرفت راه یافت.
محمد بن عبدالله، رسول اکرم صلیاللهعلیهوآلهوسلّم، که خداوند دربارهاش فرمود: ﴿وَإِنَّكَ لَعَلَى خُلُقٍ عَظِيمٍ﴾ آیه 4 سوره قلم
و فرمود: ﴿مَا أَرْسَلْنَاكَ إِلَّا رَحْمَةً لِّلْعَالَمِينَ﴾ آیه 107 سوره انبیاء
رسول خدا، معمار تمدن الهی
او نه تنها پیامآور وحی بود، بلکه معمار تمدنی بود که بر پایه عدالت، اخلاق، و کرامت انسانی بنا شد.
او با دست تهی، اما قلبی سرشار از ایمان، جامعهای ساخت که در آن سیاه و سفید، فقیر و غنی، عرب و عجم، همه در برابر خداوند برابر بودند.
او با اخلاقش دلها را فتح کرد، با صداقتش اعتماد آفرید، و با حلمش دشمنان را شرمنده ساخت.
اهل بیت، ادامه راه نبوت
اما ای مؤمنان!
رسول خدا تنها نبود؛ او اهل بیتی داشت که نور چشمش بودند، و ادامهدهندگان راهش.
فرمود: «إِنِّي تَارِكٌ فِيكُمُ الثَّقَلَيْنِ، كِتَابَ اللَّهِ وَعِتْرَتِي أَهْلَ بَيْتِي»
و این عترت، همان کسانیاند که در راه حفظ دین، مظلومانه جان دادند، و تاریخ را با خون خود نوشتند.
یاد امام حسن مجتبی علیهالسلام
در این روزها، دلها به یاد سبط اکبر رسول خدا، امام حسن مجتبی علیهالسلام، میسوزد؛ امامی که صلحش از جنگها کوبندهتر بود، و حلمش از شمشیرها برندهتر. او که در خانه خود، با زهر کینه، به دست کسی از نزدیکان، مظلومانه به شهادت رسید.
و پیکرش را حتی نگذاشتند در کنار قبر جدش آرام گیرد؛ تیرها بر جنازهاش بارید، و مظلومیتش تا ابد در تاریخ ماند.
سوگ امام رضا علیهالسلام
و نیز یاد امام علی بن موسی الرضا علیهالسلام، غریب طوس، که در غربت و با دسیسه مأمون عباسی، جام زهر نوشید.
او که با علم و حلمش، دلهای اهل مناظره را فتح کرد، و با کرامتش، دلهای مردم را به اهل بیت نزدیک ساخت.
شهادت او، زخمی است بر دل شیعه، و زیارتش، مرهمی بر جانهای مشتاق.
پیوند نبوت و شهادت
ای مؤمنان!
نبوت با شهادت گره خورده است؛ رسول خدا با رنج و هجرت، دین را یاری رساند، و اهل بیتش با خون و مظلومیت، آن را حفظ کردند.
بیایید در این ایام، با دلهای سوگوار، به سیره رسول خدا و امامان معصوم بازگردیم؛ نه فقط با اشک، بلکه با معرفت، با عمل، و با عهدی دوباره با ولایت.
خاتمه سخن
درود خدا بر محمد و آل محمد، که چراغ هدایت و کشتی نجاتاند.
اللهم صلّ علی محمد و آل محمد، و ارزقنا شفاعتهم یوم الورود، و اجعلنا من أتباعهم فی الدنیا و الآخرة، و لا تفرق بیننا و بینهم طرفة عین أبداً.
مسجد؛ تجلیگاه حضور خداوند در زمین و محور حیات طیبه اسلامی
مسجد، نه فقط یک مکان فیزیکی، بلکه یک مفهوم عمیق الهی است؛ نقطهای که زمین به آسمان متصل میشود، و انسان خاکی در آن به افلاک نظر میافکند. مسجد، خانهای است که در آن، روح انسان پالایش مییابد، عقل تغذیه میشود، و دل به نور الهی روشن میگردد.
مسجد در نگاه قرآن؛ خانهای برای ذکر و رفعت
قرآن کریم، بارها از مسجد با عظمت یاد کرده است. در سوره نور آمده:
﴿فِي بُيُوتٍ أَذِنَ اللَّهُ أَن تُرْفَعَ وَيُذْكَرَ فِيهَا اسْمُهُ﴾
این آیه، مسجد را خانهای معرفی میکند که خداوند خود اجازه داده تا رفعت یابد؛ نه فقط در ساختار، بلکه در معنا، در روح، و در کارکرد.
و در سوره توبه:
﴿إِنَّمَا يَعْمُرُ مَسَاجِدَ اللَّهِ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ﴾
آبادکنندگان مسجد، اهل ایماناند؛ آنان که دلشان با خداست، و نگاهشان به آخرت.
مسجد در سیره نبوی؛ مرکز تمدنسازی
در مدینه، نخستین اقدام پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآلهوسلّم، ساخت مسجد بود.
مسجد نبوی، نه فقط محل نماز، بلکه مرکز تصمیمگیری سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و تربیتی بود.
در آنجا، پیامبر با اصحاب مشورت میکرد، به مستضعفان پناه میداد، علم میآموخت، و جامعهای الهی بنا مینهاد.
مسجد، محل تربیت انسانهایی چون سلمان، ابوذر، مقداد و مالک اشتر بود؛ انسانهایی که از مسجد برخاستند و تاریخ را دگرگون کردند.
مسجد؛ مهد تربیت نسل مؤمن
در عصر حاضر، مسجد میتواند و باید نقش تربیتی خود را ایفا کند.
کودکان، نوجوانان و جوانان باید در فضای مسجد رشد کنند؛ با قرآن، با دعا، با اخلاق، با علم، و با روحیه خدمت و بندگی.
اگر مسجد را به جایگاه واقعیاش بازگردانیم، بسیاری از آسیبهای اجتماعی، اخلاقی و فرهنگی درمان خواهد شد.
مسجد؛ سنگر مقاومت در برابر تهاجم فرهنگی
در دنیای پر از فتنه، مسجد سنگری است برای حفظ ایمان، تقویت هویت دینی، و مقابله با هجمههای فکری و اخلاقی.
در مسجد، انسان به یاد خدا میافتد، از غفلت بیرون میآید، و به حقیقت نزدیک میشود.
مسجد، محل انس با قرآن، آشنایی با سیره اهل بیت علیهمالسلام، و تمرین همدلی، وحدت و بصیرت است.
مسجد؛ محور وحدت امت اسلامی
در مسجد، فقیر و غنی، عالم و عامی، پیر و جوان، همه در صف نماز کنار هم میایستند؛ و این، نماد وحدت، برابری، و همدلی است.
مسجد، میتواند دلها را به هم نزدیک کند، کینهها را بزداید، و امت را یکپارچه سازد.
دعوت به حضور و خدمت در مسجد
بیایید مسجد را خانه دلهایمان کنیم؛ نه فقط با حضور در نماز، بلکه با خدمت، با آموزش، با تربیت فرزندان، و با ساختن فضای معنوی و فرهنگی.
هر قدمی به سوی مسجد، قدمی به سوی نور است؛ و هر دلی که با مسجد انس گیرد، از تاریکیهای دنیا فاصله میگیرد.
سخن پایانی؛
مسجد را با دلها آباد کنیم؛ مسجد، خانه خداست و خانه خدا را باید با دل آباد کرد، نه فقط با سنگ و گچ.
در این خانه، فرشتگان رفتوآمد دارند، و دعای بندگان به آسمان میرسد.
خوشا آنان که مسجد را مأمن خود ساختهاند، و خوشا جامعهای که مسجد در آن زنده است.